Κυριακή, 15 Σεπτεμβρίου 2013 12:36

Καθορίζοντας τη "Φυσικότητα" ενός προϊόντος

Γράφτηκε από 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Καθώς οι καταναλωτές γίνονται όλο και περισσότερο γνώστες της επίδρασης των βιομηχανικών – τεχνητών προϊόντων στην υγεία και στον περιβάλλον, αυξάνεται συνεχώς η ζήτηση για «φυσικά» προϊόντα. Αλλά τι ακριβώς είναι ένα «φυσικό» προϊόν;

Φυσικό εναντίον τεχνητού

Φυσικό είναι ό,τι παράγεται ή υπάρχει στη φύση. Τεχνητό είναι ό,τι προέρχεται από την ανθρώπινη εργασία. Συνθετικό είναι ό,τι παράγεται από τη σύνθεση χημικών στοιχείων, και όχι με φυσικές διαδικασίες.

Υπάρχουν δύο τύποι προϊόντων που φέρουν την «ταμπέλα» του «φυσικού». Τα πρώτα είναι όσα περιέχουν φυσικά υλικά και παράγονται μόνα τους, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Τα δεύτερα είναι όσα παράγονται από φυσικά συστατικά, αλλά δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

Ένα παράδειγμα για την πρώτη κατηγορία φυσικών προϊόντων είναι το κρασί. Ο μούστος, τα σάκχαρα και η μαγιά δεν χρειάζονται ανθρώπινη παρέμβαση για να αρχίσουν τη ζύμωση και α μετατραπούν σε αλκοόλ. Ο μόνος λόγος που παρεμβαίνει ο άνθρωπος στη διαδικασία της ζύμωσης είναι για να δημιουργήσει ελεγχόμενες συνθήκες, ώστε να παραχθεί καλύτερης ποιότητας κρασί.

Ένα ακόμη παράδειγμα φυσικού προϊόντος της πρώτης κατηγορίας είναι το σαπούνι. Το σαπούνι παρασκευάζεται από έλαιο και αλκαλικό διάλυμα, τα οποία αναμιγνύονται, αντιδρούν, και σχηματίζουν φυσικά το σαπούνι, παρόλο που η διαδικασία είναι ασυνήθιστη. Τα πρώτα σαπούνια παρασκευάστηκαν από στάχτες ξύλου – φυσικό αλκαλικό – και λάδι, και ήταν σκληρά και τραχιά. Σήμερα τα σαπούνια παρασκευάζονται σε ελεγχόμενες συνθήκες και είναι ιδιαίτερα απαλά και αποτελεσματικά.

Αντίθετα, ένα παράδειγμα «τεχνητού» προϊόντος, φτιαγμένου από φυσικά συστατικά, είναι το κέικ σοκολάτας. Το αλεύρι, η ζάχαρη, το κακάο, το βούτυρο, τα αυγά, και άλλα συστατικά, είναι σίγουρα φυσικά, αλλά το κέικ δεν θα υπήρχε χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση. Ο μόνος τρόπος για να παρασκευαστεί το κέικ είναι να αναμίξει ο άνθρωπος τα υλικά και να εφαρμόσει θερμότητα σε αυτά. Έτσι, το κέικ είναι ένα τεχνητό προϊόν.

Είναι όμως αυτά τα παραδείγματα ικανά να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τη διαφορά μεταξύ φυσικού και τεχνητού; Σε ό,τι αφορά το κρασί και το σαπούνι, προφανώς όλοι συμφωνούν ότι αποτελούν φυσικά προϊόντα, αλλά σε ό,τι αφορά το κέικ, δεν θα συμφωνούσαν όλοι ότι αποτελεί ένα τεχνητό προϊόν. Επομένως, η έννοια του τεχνητού προϊόντος χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.

Τεχνητό εναντίον συνθετικού

Οι περισσότεροι καταναλωτές θεωρούν ότι τεχνητό και συνθετικό είναι συνώνυμα, αλλά υπάρχει ξεκάθαρος διαχωρισμός. Παρόλο που τα τεχνητά προϊόντα για να γίνουν απαιτούν την ανθρώπινη παρέμβαση, παρασκευάζονται από φυσικά συστατικά. Αντιθέτως, τα συνθετικά προϊόντα, όχι μόνο απαιτούν ανθρώπινη παρέμβαση, αλλά και παράγονται από χημικά συστατικά (εργαστηριακή ένωση χημικών στοιχείων), δηλαδή συστατικά που δεν υπάρχουν στη φύση ή καλύτερα, δεν υπάρχουν ανεξάρτητα στη φύση.

Γιατί αυτή η διάκριση; Γιατί πολλά χημικά συστατικά υπάρχουν στη φύση. Πολλά οργανικά χημικά που χρησιμοποιούνται στο εργαστήριο βρίσκονται σε μικρές ποσότητες στα φυτά. Για παράδειγμα, το πετρέλαιο προέρχεται από αρχαίο φυτικό υλικό, και το πετρέλαιο είναι η βάση πολλών χημικών συστατικών.

Έτσι, πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι το «φυσικό» δεν μπορεί να οριστεί επακριβώς, γιατί πολλά βιομηχανικά χημικά που αποφεύγουν οι καταναλωτές, έχουν στην πραγματικότητα βιολογική – φυσική προέλευση. Όμως, μια χημική ουσία μπορεί να αποτελεί συστατικό π.χ. ενός φυτού, αλλά δεν τη συναντάμε μόνη της στη φύση, και για να χρησιμοποιηθεί πρέπει να εξαχθεί εργαστηριακά. Τότε ακριβώς είναι που το προϊόν παύει να είναι φυσικό.

Ας πάρουμε το παράδειγμα του ελαίου καρύδας: Το έλαιο καρύδας εξάγεται από τον φρέσκο καρπό δεν είναι πιο φυσικό απ’ ό,τι όταν παρασκευάζεται από το ακατέργαστο πετρέλαιο. Η πρωταρχική διαφορά είναι ότι ο φρέσκος καρπός είναι μια ανανεώσιμη πηγή ελαίου καρύδας, ενώ το ακατέργαστο πετρέλαιο, όχι, αλλά η χημική σύσταση των δύο ελαίων είναι ίδια (παρόλο που υπάρχουν και διαφορετικές απόψεις).

Αυτή είναι η γκρίζα ζώνη της συζήτησης για τα φυσικά προϊόντα.

Πόσο φυσικό είναι ένα προϊόν;

Όταν ο καταναλωτής προσπαθεί να αποφασίσει πόσο φυσικό είναι ένα προϊόν, κοιτάζει την ετικέτα με τις πληροφορίες. Οι παρασκευαστές το γνωρίζουν αυτό. Επίσης γνωρίζουν ότι το φυσικό έχει τόσο ευρεία ερμηνεία, που αρκούνται στο να αναγράψουν στην ετικέτα: «δεν περιέχει συνθετικά» ή «100% φυσικό προϊόν», ώστε να εναρμονιστούν με το γράμμα του νόμου, παρόλο που το ίδιο προϊόν δεν είναι φυσικό.

Επίσης, τα συστατικά που αναγράφονται στη συσκευασία των προϊόντων μπορεί να αναγράφουν τα αρχικά συστατικά (π.χ. αλεύρι, ζάχαρη, αυγά στο κέικ) ή μπορεί να περιγράφουν τα αποτελέσματα των χημικών αντιδράσεων όταν τα συστατικά τοποθετηθούν μαζί. Για παράδειγμα, ένα σαπούνι, μπορεί να αναγράφει ότι περιέχει: «Ελαιόλαδο, φοινικέλαιο, λάδι καρύδας, νερό», αντί για τα αποτελέσματα των χημικών αντιδράσεων των συστατικών αυτών: «λιπαρά οξέα, τριγλυκερίδια, υδροξείδιο του νατρίου, γλυκερίνη». Από την οπτική γωνία του καταναλωτή, ο πρώτος τρόπος αναγραφής είναι πιο «φυσικός», αλλά και οι δύο περιγράφουν το ίδιο ακριβώς προϊόν. Η παρανόηση έρχεται όταν ένα προϊόν περιέχει, τόσο φυσικά, όσο και συνθετικά συστατικά. Είναι δύσκολο για τον καταναλωτή να τα διαχωρίσει, όταν χρησιμοποιούνται οι χημικές τους ονομασίες.

Παρόλο που συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι το «φυσικό» είναι «μη τοξικό», αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Πολλές φυσικές ουσίες παράγουν χημικές αντιδράσεις που μπορούν να βλάψουν τον άνθρωπο, ενώ τα συνθετικά «ξαδέρφια» τους μπορεί να είναι κατάλληλα επεξεργασμένα για την απομάκρυνση του τοξικού στελέχους.

Μερικές φορές η αποτελεσματικότητα των συνθετικών προϊόντων είναι μεγαλύτερη από τα φυσικά «ξαδέλφια» τους. Για παράδειγμα, το φυσικό σαπούνι είναι άριστο για τον καθαρισμό του δέρματος, γιατί συμβάλλει στην ανανέωση της φυσικής λιπαρότητας της επιδερμίδας και της παρέχει θρεπτικά συστατικά και βιταμίνες, αλλά όταν πρέπει να καθαρίσουμε υφάσματα ή σκληρές επιφάνειες, χρησιμοποιούμε ισχυρά απορρυπαντικά. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει όταν χρησιμοποιούμε σαπούνι σαν σαμπουάν για τα μαλλιά. Το σαπούνι αφήνει άλατα, που δεν απομακρύνονται εύκολα, κάτι που αποφεύγεται με τα σαμπουάν με συνθετικά συστατικά, με την προϋπόθεση ότι δεν είναι τοξικά.

Σε ό,τι αφορά τα προϊόντα προσωπικής περιποίησης, πρέπει να προσέχουμε ώστε να μην έρχονται τυχόν τοξικές ουσίες σε επαφή με το δέρμα ή τους πνεύμονές μας. Όταν ένα προϊόν εφαρμόζεται στο δέρμα, το διαπερνά, και μεταφέρει στις κατώτερες στοιβάδες του τυχόν χημικά, τα οποία διαχέονται σε όλο το σώμα. Το ίδιο συμβαίνει και με τις πτητικές ουσίες των αρωμάτων.

Εκτός από την αποτελεσματικότητα και την τοξικότητα, ένα ακόμη σημείο, που πρέπει να ληφθεί υπόψη στη σύγκριση φυσικών – συνθετικών προϊόντων είναι η επίδρασή τους στο περιβάλλον. Ενώ τα φυσικά προϊόντα χρησιμοποιούν ανανεώσιμες φυσικές πηγές, τα συνθετικά προϊόντα παράγουν απόβλητα και υπολείμματα, ενώ απαιτούν τη χρήση και επικίνδυνων τοξικών χημικών κατά τη διαδικασία παραγωγής τους, παρόλο που το τελικό προϊόν δεν είναι επικίνδυνο και τοξικό. Σ΄αυτήν την περίπτωση σαφώς υπερέχουν τα φυσικά προϊόντα.

Εκτός από καταναλωτές ασφαλών προϊόντων, πρέπει να είμαστε και έξυπνοι καταναλωτές. Δεν είναι αρκετό να διαβάζουμε τις λέξεις «φυσικό» ή «οργανικό» στην ετικέτα, αλλά πρέπει να εξετάζουμε ενδελεχώς τα συστατικά τους, να ενημερωνόμαστε για τις διαδικασίες παρασκευής τους, να λαμβάνουμε υπόψη την προστιθέμενη αξία τους και την οικολογική τους σημασία.
Διαβάστηκε 2099 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 15 Σεπτεμβρίου 2013 13:31
Σοφία Αντωνοπούλου

Διαχειρίστρια του AromaFarm.gr

Ιστότοπος: www.aromafarm.gr E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.